'80'lerin ortasında ilan edilen ve bugün çöküşün sınırına dayanan "Yeni Dünya Düzeni" insanın yoksullaşmasının en uç noktasıdır. Tüm tarihin sonu ilanlarından sonra gündemde yine, yeniden sosyalizm vardır. Ve sosyalizme değgin bilgilerimizi yenileyerek tazelenmenin zamanıdır. Sosyalizme ulaşmak ve onu kurmayı başarmak, insanın her anlamda yoksullaşmasına son verecektir. Sosyalizmi gerçekleştirmek için mevcut egemenlik ilişkilerini, mülkiyet tarzını ve bunun içinde barındırdığı eşitsizlik ilişkilerini değiştirmek bir başlangıçtır. Ancak önemli olan bir kopuşa yol açabilmektir.

Kopuş ise; ideolojik, politik, etik, estetik, kişisel tüm alanları kapsamalıdır. Sosyalizm koşullarında aşk, sevgi, aile, gereksinme dâhil pek çok kavramın içeriği değiştirilecektir. "Özel mülkiyet çerçevesinde şeyler ters bir anlam kazanırlar. Herkes bir başkasına yeni bir gereksinme yaratıp onu yeni bir bağımlılığa sokmaya, yeni fedakârlıklara sürüklemeye, yeni bir doyum yoluna alıştırmaya, herkes başkasının üzerinde dışsal bir egemenlik kurup kendi bencil gereksinmelerini doyurmaya bakar. Her yeni ürün, karşılıklı dolandırıcılık ve karşılıklı soygunculukta yeni bir potansiyeli temsil eder. İnsan, insan olarak yoksullaşır" der Marx. Özel mülkiyete dayanan kapitalizm koşullarında eşyanın insan üzerine kurduğu egemenlik gittikçe güçlenirken, insan da giderek metalaşmıştır.
Böylece, yaşamak mülk edinmekten daha değersiz hale gelmiştir. Öyle ki, insanın gerçek değeri ne olduğuna değil, sahip olduğuna bakılarak ölçülür olmuştur. İnsan kişiliği sahip oldukları tarafından ele geçirilmiştir. Böyle bir toplumda insanlar en dar kişisel çıkarlarından hareketle davranırlar. Rekabetin yol açtığı bireycilik ve bencillik burjuva dünyanın özüdür. Sosyalizmi hedeflerken karşı çıktığımız tam da bu mevcut koşullardır. Sosyalist olmak, bu koşulları verili sayabilen modeli reddetmektir. Marx, insanın özünün toplumsal ilişkilerin toplamı olduğunu söyleyerek, insanın özünün değişebilir olduğunu öne sürmüştür. Buradan bakınca sosyalizmi insanın özünü değiştirme çabası olarak görmek de mümkündür. Koşulların değişmesiyle, insanın doğası da değişecektir. İnsan doğası hakkında tek gerçek bilgimiz onun değişebilir olduğudur.
Devrim yapmak bir kopuşu gerçekleştirmek ve insan doğasının değişebileceği koşulları oluşturmak demektir. Sosyalizm; ekonominin, toplumun, sosyal ilişkilerin ve kültürün yeniden inşa sürecidir. Sosyalist devrimin diğer toplumsal devrimlerden farkı hem alt yapısal hem de üst yapısal bir inşa süreci olmasıdır. Bu anlamda kopuşun devrimin hem alt yapısının örgütlenmesiyle hem üst yapısal değişimlerle desteklenmesi gerekir. Üretim araçlarının sosyalizasyonu, kapitalizmin yarattığı meta-insan tipinin maddi temelini ortadan kaldırmak için bir adımdır. Özelikle sosyalizmin kuruluşunda kapitalizmi yeniden üretmede en temel kaynak olan küçük meta üretiminin yok edilmesi için gerekli önlemleri almak, meta-insan üreten koşulları ortadan kaldırmak için zorunludur. Öte yandan, gönüllü çalışmanın, üretimde maddi özendiricilerin yerine manevi özendiriciler koymanın, bilgi-iktidar ilişkilerini tersine çevirmenin önemi ortadadır. Sosyalist inşa aynı zamanda yeni insanal ilişkilerin geliştirilmesinin de yolunu açacaktır.
Kuşkusuz bilgilendirme pratikleri iktidar içeriklidir. Aklın bilgi yetersizliği, insanın seçimlerinin yanlış olmasına yol açar. İnsanlar seçimlerini yaparken iradi davranırlar. İrade akla dayanır. Ancak bu akıl da toplumsallıkla sınırlıdır. Doğanın ve toplumun dinamiklerinin ürünüdür. Bu nedenle, akıl yürütme süreci de toplumsallıktan ayrı düşünülemez. Kapitalist üretim ilişkilerinde geçerli olan ve bize dayatılan sermayenin aklıdır. Yanlışı seçmek sonuçta bir ikna edilme pratiğine bağlıdır. Kapitalist düzende haklı kılma ve makulleştirme sermayenin aklına göre yapılır.
Bizim kavgamız, kitlelerin kendi gerçek var oluş koşullarının bilgisine ulaşması kavgasıdır. İşte bu noktada ideoloji gündeme gelir. Onların aklı ile bizim aklımız arasındaki kavga ideoloji planında yürütülür. Bu kavga, sosyalizmden önce de sosyalizmin inşası sırasında da sürer. Kapitalizm alt edildikten sonra toplumun yeni düzeni benimseyip değişmesinde ideolojinin rolünün iyi kavranması gerekir. Çünkü iktidarın hegemonyasını meşrulaştıran ve onu yeniden üreten mekanizmaları, ideolojiyi temel almadan anlamlandıramayız. Toplum kendisini verili ideolojik koşullarda üretir. İdeolojik/ kültürel mekanizmaların işlevi eski düzenden devralınan ideolojik alışkanlıkları değiştirerek yeni düzeni meşrulaştırmaktır. Hem kapitalist insana değgin maddi temeli değiştirmek, hem de ideolojik-kültürel-estetik duyarlıkları dönüştürmek yeni bir insan tipinin ortaya çıkmasının yollarını açacaktır. İnsanlar kendi düzenlerine yani sosyalizme, kapitalizme olduğu kadar bile güvenemezlerse dönüştürme işinde bir sorun var demektir. Eski toplumun üretim ilişkileri kendi mantığına uygun bir insan tipi ortaya çıkarmıştır. Ve kapitalizmin mantığına uygun yetişen insanlar akıllı ve iş bilir insanlar sayılmaktadır. Oysa daha önce de belirttiğimiz gibi sosyalizm tüm kavramların; aşkın, dostluğun sevginin ortak yaşamanın dilini ve içeriğini değiştirecektir. Kapitalizmin mantığı bireyi öne çıkarır. Sosyalizm, farklı bir düzlem kolektif bir yaşam demektir.
XVII. yüzyılın ünlü İngiliz materyalist düşünürü Thomas Hobbes: "Homo homini lupus" yani, "insan insanın kurdudur" demişti. Kapitalist toplumun bütün insani, etik, politik ve ekonomik ilişkilerini özetleyen bir sözdür bu. İnsan, kapitalizm koşullarında bir kurtlar toplumunda yaşar. Güçlünün zayıfı paramparça ettiği bu kurtlar düzeni özel mülkiyetten kaynaklanır. Sosyalizmin kurulması, özel mülkiyetten kaynaklanan bu durumun kökünden değiştirilmesi demektir. Bir anlamda da insanın başkaları için yaşamak zorunluluğundan kurtarılması demektir. Sosyalizm; paylaşmak, dayanışmak, ortakça bir yaşam kurmaktır. Ama sosyalizm, aynı zamanda özel mülkiyetin insan duyarlığını sakatlayan yönlerinden de kurtulmaktır. Böylece, insan bireyselliğinin gelişmesinin önünde yeni ufuklar açılacaktır. Sonuç olarak sosyalizm, özel mülkiyetin kurumlaşması nedeniyle ortaya çıkan kötülüklere ilaç olmak değil, o kötülükleri ortadan kaldıracak bir toplum düzeni kurmaktır. Özel mülk sahibi olmak ahlak bozucudur. İnsanı insana muhtaç ettiği için böyledir bu. Sosyalizm, insanı insana muhtaç olmaktan, bu en acıtıcı duygudan kurtaracaktır. Yaratacağı toplumsallaşmanın doğal sonucu budur.
Özel mülkiyet kamusal zenginliğe dönüştüğünde ve iş bölümünün yerini iş birliği aldığında toplumun her bireyinin maddi refah sorunu kalmadığında hayat esas temelini ve esas çerçevesini kazanacaktır. Bireyciliğin değil, insanın kendi benzersiz bireyselliğini geliştirebileceği, acıya değil, sevince dayalı bir gelecek tasavvurudur sosyalizm. Ve insan doğasının değişebilirliği üzerine kurulmuş bir düzendir. Sosyalistler açısından sorun başkaları için değil, ama başkalarıyla ortakça yaşamayı bir sevinç haline getirmektir.
İnsanın peşinde olduğu şey yaşamdır. İnsanın kendisiyle ve çevresiyle ahenk içinde olduğu mutlu bir yaşam... Bu, insan soyunun ortak ütopyasıdır. Sosyalizm işte bunu sağlayacaktır. Sosyalizm ütopyayla bilimin kesiştiği noktada durur. Çünkü o, Marx'ın bilimsel olarak gösterdiği gibi tarih tarafından oluşturulan iki sınıfın, proletarya ile burjuvazinin zorunlu ürünüdür. "Bu dünyayı kurtarma işinin üstesinden gelmek: İşte modern proletaryanın tarihsel görevi. Bu işin tarihsel koşullarını ve bu yoldan niteliğini derinliğine irdelemek ve böylece bugün ezilen ve bu işi görmekle görevli sınıfa, kendi öz işinin koşulları ve niteliği üzerine bilinç vermek: İşte proleter hareketin teorik dışavurumu olan bilimsel sosyalizmin görevi" der Engels. Bu görev eski düzen devrildikten sonra da başka biçimlerde sürecektir.
Özel mülkiyet, insanlığın insanlaşmasının önündeki en büyük engeldir. Özel mülkiyet ilga edildiğinde meta üretimi ve bunun sonucu ürünün üretici üzerindeki egemenliği ortadan kalkar. Bu, insanın hayvanlar dünyasından kesin kopuşu ve kendi öz toplumsal yaşamlarının efendileri olmaları demektir. Doğayla uyum içinde bir yaşam kurmak da ancak bu noktadan sonra gerçekleşecektir. "İnsanlara özgü bir şey olan ve şimdiye değin karşılarına doğa ve tarih tarafından verilmiş bir şey olarak dikilen toplum durumunda yaşam, şimdi onların gerçek ve özgür eylemleri durumuna gelir. Şimdiye değin tarihi egemenlik altında tutan yabancı nesnel güçler, insanların denetimi altına girer, insanlar, işte ancak bu andan başlayarak kendi tarihlerini tam bir bilinçle kendileri yapacak; onlar tarafından harekete geçirilen toplumsal nedenler, ağır basan bir biçimde ve durmadan artan ölçüde, işte ancak o andan başlayarak onlar tarafından istenen sonuçları verecektir. İnsanlığın zorunluluk dünyasından özgürlük dünyasına atlayışıdır bu" diye tasvir eder bu dünyayı Engels. Böyle bir dünyada özel mülkiyetle sakatlanmış insan kişiliğinin ve insan doğasının da değişime uğrayacağı kuşkusuzdur. Karşı çıktığı toplumun ürünü olsa da sosyalizm koşullarında yaşayan insan, bir kez ne olduğunu öğrendiği, yön ve etkinliğini kavradığı olguları ve bu arada kendini değiştirme iradesine sahiptir. Sınıflı toplumda insanın anasından emdiği sütle birlikte öğrendiği şeylerden; rekabet ve bunun sonucu olan bencillik, vurdumduymazlık, neme lazımcılık duygusundan kurtulacaktır. Sosyalizmin inşası dönüp dolaşıp kötülüğü, yoksulluğu, sevgisizliği yeniden üretecek koşulların varlığını ortadan kaldıracaktır. Sosyalizm insanı insanlaştıracaktır.
İşte tüm bunlar gerçekleşemediğinde, geri dönüş söz konusu olduğunda başarısızlığı yalnızca maddi koşullarda aramamak gerekmektedir. Sosyalizm bir inşa sürecidir. Bu yüzden ideolojik-politik-kültürel yanlışlar öne çıkar. Bu durumda kendi sistemini savunacak, koruyacak ve geliştirecek insanlardan mahrum olunduğu sonucuna varılmalıdır. Bu da, kapitalizmin kendi insanını oluşturmadaki başarısının çok gerisine düşüldüğü anlamına gelir ki, önemli bir sorunumuz olduğu ortaya çıkar. Sosyalist düzen var olmuş ve yıkılmıştır. Marksizm-Leninizm'i geliştirme göreviyle karşı karşıya olmamız anlamına gelmektedir bu durum. Kendini sosyalist olarak tanımlayan bir düzenin yeni insanı neden geliştiremediği, yani insanlaşmanın neden sağlanamadığı hala tartışılmayı beklemektedir. Burada sorgulayan akıl nerede durmaktadır sorusu ortadadır. Alınacak cevaplar gelecek sosyalizmin gelişmesinin yolunu açacaktır. İnsanlık yeni sosyalizme gebedir. Önemli olan, yeni sosyalizmi yenilenerek yaşatmak olmalıdır.
Işık Kutlu (Kutsiye Bozoklar)
__________________________________________________ ____________________________________

Devrimci Teori Olmadan Devrimci Pratik Olmaz - Eylemde birlik ve eleştiri özgürlüğü ideolojik birliğin sağlanmasının temelidir

tskler spas